ڕوناکبیران لەژێر هێڵی هەژاری و زەبونی دا

نیگار نادر – پرسی ئێستا

مرۆڤ ئاژەڵێکی سیاسییە zoon politicus
855

 ڕوناکبیران، لەژێر هێڵی هەژاری  زەبوونی دا

نیگار نادر 

 

 

لە جیهاندا بە تێوەرسوڕانی هەر سەردەم و سیستەمێک بە هاتنە کایەی هەر گۆڕانکاری و شۆرشێکی ، سیاسی ، هزری ، زانستی و تەکنەلۆژی ، هزرمەندان و ڕوناکبیران سەرباری چەشتنی جۆرەها ستەمکاری و ئەنجامدانی جۆرەها بەرەنگاری، بەڵام جێهزریان بەسەر گۆرانکاریەکانەوە ڕەنگیداوەتەوەو  پێگەیان نەسڕدراوەتەوە  هەروەها  توانیویانە هێڵی نەبەزین و زیندومانەوەیان بپارێزن، هەتا سەردەمی لیبڕالیزمی نوێی ئابووریش کە کۆی کایەکانی ژیانی وەرگێراوەتە ناو ژمارەو دراوەوە ، لەگەڵ ئەوەی تەکنەلۆژیاش هەموو لاپەرەکانی کۆکردونەتەوەو  کۆی  ژیانی خستۆتە ناو شاشە دیجیتاڵەکانەوە ، بەڵام هەر تەواو  نەیتوانیوە ببێتە  هۆی بەلاوەکی دانان و زەبوونی و زیانباری و مەرگی سەرتاسەری ڕوناکبیرەکان ، بەڵکو لە زۆر ڕووەوە  سودمەند بوون لێی .

گومانی تێدایە نییە کە، کولتوری ڕوناکبیری کورد هەمان شێوەی کولتوری سیاسەتکردنی کورد ئاوارتەیە ، بەڵام سەرنجدان لە نەخشەی ڕوناکبیری لەدوای ڕاپەرین لە جێگای خۆیەتی، چونکە خۆبەرێوەبەردنی کوردستان و سامانداریەکەی، لە زۆربەی بوارەکانی ژیاندا  گەشەکردن و گۆڕانکاریان دروستکردوە، بەڵام ئەوەی جێگای هەژەندە ، تەنها گروپێک لە ڕۆناکبیران ژیانێکی ئاسودە و فەراهەمکراویان هەیە  و بەرهەمەکانیان  ئاسان چاپدەکرێن و وەردەگێردێن  و دەفرۆشرێن، لە هەمانکاتدا زۆربەی زۆری ڕوناکبیران کەوتوونەتە ژێر هێڵی زەبوونی یەوە ، ئەوەی سەرسورهێنەرە لەگەڵ ئەو گۆڕانکاریە ژیاریانە هەموو شتێک بۆوەتە بازار، بە تەنها بەرهەمی بیر نەبێت ، رۆشەنبیران زۆر سەخت و بەدەگمەن دەتوانن بە دەرامەتی بەرهەمی بیری خۆیان بژین،  ئەو هەراج و هەرزان بازارەی کتێب و هونەر ڕوویەکی زۆر نەشازە لە  شارستانیەت دا ، ئەو شەپۆلە لاوەکی و  هەرەمەکیەی وەرگێران لەزمانی بیانییەوە بۆ سەر زمانی کوردی هیچ ستانداردێکی کولتوری نییە، ئەو هەموو دەزگا چاپەمەنیە ئەجەنداو  باگراوند تەمومژاویە ئاسایی نییە.

 لە جیهان دا ڕوناکبیران دەستیان هەیە لە پرۆسەی مرۆڤسازی و نەتەوەسازی ،لەبەر ئەوە ئایا ئەرکی ڕۆشەنبیران نییە کە لە ئێستادا دروست ڕابمێنن و بهزرن، لەو باهۆزە گشتگیر و ترسناکەی بە بازرگانی و بە سیاسی کردنی هەموو ژیان، هەروەها پشتگوێخستنی ئاوەز لەو کۆمەڵگەیەدا؟ ئایا پێویست نییە ڕوناکبیران هەڵوەستەو هەڵوێستیان هەبێت دەربارەی دابەشبوونی ئیتیک و ڕەفتار و ئاکاری ڕوناکبیری بەسەر سێکوچکەیەک دا، ئەویش سێکوچکەی( زەبوونی، زارچاو ،زەباندن) ە.

  هەروەتر بە قووڵی تێهزرین و بە ڕاستگۆیی پەنجە لەسەر خەوش دانان ئەرکی سەرەکی ڕوناکبیرانە، بەڵام بەپێچەوانەوە ئەوەی ئەوڕۆ لێرە ئەزموونی دەکەین ، کۆی چەمک و کۆنسێپتەکانی سیاسەت ، زانست و  هونەر و رۆشەنبیری، چڕو کورتکراوەتەوە ناو  هەمان سێکوچکەی( زەبوونی، زارچاو ، زەباندن) بەتایبەتیش لە مێدیا و سۆشیال مێدیاکاندا، بەو مانایەی کۆمەڵگەیەکی مێدیایی چێبووە، پێودانگەکانی میدیا و سۆشیاڵمیدیا ،تەواو جێگەی هزرو کولتوریان گرتۆتەوە و بە ناڕاستەخۆیی بونەتە جێگرەوەی سیستەمی پەروەردەو فێرکردن و تەواوی کۆمەڵگە بەڕێوەدەبەن.

ڕۆژانە دەبیستین زۆربەی زۆری هاوڵاتیان بە هەمان زمان و دەستەواژەی میدیا و سۆشیالمێدیا قسەدەکەن ،ئەگەر بتەوێت زمانێک ،جیاوزایەک بدۆزیتەو،ە لەنێوان ڕوانگە و هەڵوێستی رۆشەنبیرو سیاسی و ئەکادیمیەک دا گەلەک  دەگمەنە، چونکە هەمان ئەو زمان و ڕوانگەو گفتانە دەبینی و دەبیستی کە هەموو کەسێکی ئاسایی لە جێگەی خۆی لە مێدیا و سۆشیال مێدیای کوردی دا رۆژانە دوپاتیدەکاتەوە.

 

ئیستا دەبێت ئێمە لە کوردستان وردتر لە پرۆسەی مرۆڤساز ، کولتورسازی بڕوانین، بەتایبەت لە بواری ڕۆشەنبیری دا ، بزانین  چارەنووس و بۆشایی نێوان سێ نەوەی جیاواز لە رۆشەنبیران چیان بەسەر هاتووە، هەروەها چ سەنگ و سەکۆیەک کۆیاندەکاتەوە ، لە ڕاستیدا ئەوەی نکۆڵی لێناکرێ ئەوەیە کە دەبینین  داڕمانێکی کولتوری سەریهەڵداوە، یەک لە نیشانەکانیشی ئەوەیە کە سەرمایەیی مرۆیی ، داهێنان و پێشکەوتن و کولتورسازی بە تێکڕایی کورتکراوەتەوە لە ناو سێکوچکەی( پارە و پۆست و پۆشتەیی) دا.

وردرتر بڕوانین دەبینین یەکەمجارە لە مێژووی کوردا کێرڤی نوسین و خوێندن و چاپکردن هێندە هەڵکشاوە ، وەرگێران و بڵاوکردنەوەی گۆڤار و ڕۆژنامەو کتێب بێئەژمارە لەسەرچاوە ، زێدەرۆیی و مەسرەفگەرایی لە زمان دا گشتگیرە، ڕەخنەگرتن و تێکشکاندنی کەسایەتی  بێزەوەرە، هەتا  گەیشتۆتە ئاستی تیرۆری هزر و تیرۆری کەسایەتی .

 ئەگەر هەوڵی کەسی و بچوکیش هەبن لە تێهزرین و داهێنان، ئەوا یان زەبوون ترسێ دەکرێن و یان پشتگوێ ، لەبەر ئەوە دەکرێ بێژین  کۆی پێکهاتە رۆناکبیریەکان و کۆنسێپتی ڕۆشەنبیری ئەو کۆمەڵگەیە بریتیە لە ئاوەزێکی کوردانەی داهێزراو، زمانێکی وەرنەگێردراو بۆسە زمانەکانی تر و  چەند ژانرێکی نەخەمڵیو و قەتیس ماو.

ئەوەی ڕوونە ئێستا ئەو کۆمەڵگەیە بە قەیران تەنراوە، کە گەورەترینیان قەیرانی نەخەمڵینی هزری نوێ و قەیرانی سوانە، ئەگەر بڕوانی هیچ شتیک نەماوە نەسوابێ، بەو مانایەیی هەموو شتێک دەهێندەی خۆی بەکارهێنراوە و نەیتوانیوە نە خۆی نە هیچ دۆخێک بگۆڕێت،  هیچ شتێکی نوێش نەڕسکاوە بەتایبەت لە بواری  و نوسین و ڕوناکبیری دا ، ئەوە بەڕاستی هەم زام هەم  کارەساتێکی کولتوری و کەنەفتیەکی ڕوناکبیریە.

 

ئەگەر وردتر  بڕوانێ  تا ئێستاش دۆخی ناو دەزگاکانی چاپ و ناوەندە ڕوناکبیریەکان هاوشێوەی دۆخی خاڵی پشکنینەکانی نێوان هەولێرو سلێمانی یە، بۆ نموونە جیاوازیەکی کولتوری و بۆشاییەکی بەرین هەیە لەنێوان هەولێرنشین و سلێمانی نشینی دا،  ڕق و کینەسازی ، کۆکنەبوون و دابەشبوون بەسەر حیزبەکاندا، نەخشەی ڕوناکبیری ئێستایە، لە وانەش پڕخەوش تر بانگەشەی چاپنەکردنی شیعر لەدەزگاکان دا دەکرێ.

 

 

ئەو زەبوونی و کەنەفت بوونەی ڕوناکبیران دەرئەنجامێکی ترسناک نیشان دەدات ئەویش دروستبوونی تەلاری  بڵند و بڵندو مرۆڤی نزم نزمە ، ناوی گەورە گەورەو ناوەرۆکی خاڵی ، ناونیشانی ڕەنگاورەنگ و ناوکی ڕەش ڕەش، زۆر و زەوەند بوونی کتێب و زەلیلبوون و هەژاربوونی نوسەر، لەکاتێدا سەردەمی زانیاری تەکنەلۆژی  چەندین دەریچەی نوێی قازانجی  بەڕووی ڕوناکبیراندا کردۆتەوە،بەپێجەوانەوە بەدیجیتاڵ بوونی کتێبخانەکانیش  بۆ کۆمەڵگەیەکی ڕەگ هەڵکێشکراوی کولتوری و روناکبیرانی کورد دەهێندە مایەیی زەبرو  زیانباریە.

وردتر سەرنج بدەن کە چۆن سێ نەوەی لە رۆشەنبیران و کۆی ستراکتۆری ڕوناکبیری و ڕۆشەنبیران کەوتۆتە ژێر( هێڵی هەژاری  زەلیلی )  ئەوەش کۆی مانا و  ئیتیکی ڕوناکبیری و لەباربردوە ، کۆمەڵگەی پاکتاو کردوە لە دامەزراوەی کولتوری و  ڕوناکبیری سەربەخۆ ، لە جێگرەوەی ئەوەش  هەندێک دەزگای کۆمپانیا خەسڵەتی راستەوخۆ و ناڕاستەوخۆی سەر بە حیزب ، رۆڵی ئەو دامەزراوە سەربەخۆییە روناکبیریانە دەگێرن و بە سازدانی هەندێک چالاکی و بڵاوکراوە و برەودان بەبازارێکی بیری هەرەمەکی کە بە  پشتیوانی مێدیا بانگەشەیان بۆ دەکرێت و ڕادەنرێن ، جگە لەوە  هیچ پێشکەوتنێکی نوێ بەدیناکرێت و روناکبیری وەکو پاشکۆیەکی پوچەڵکراوە لە ستراکتۆری ئەو سەردەمەی کۆمەڵگەدا.

 لە کۆتاییدا دەبێژم ، ئەورۆ لە کوردستان سروەی مەرگی گشتی ڕۆناکبیری دەبیسترێ ، نیشانەکانیشی لە دەستکورتی و زمانکورتی و زەبوونی ڕوناکبیران دا دەرکەوتووە لە ناو کۆمەڵگەدا، هەروەها پەراوێز خستن و پەرتەوازە بونیان  دەرئەنجامی، ڕادەستبوونیانە بەو مەرگە کپ و گشتی و کارەساتبارە، بەرپرسیاریەتیەکەی یەکەمجار لە ئەستۆی خۆیانە دواتر هەر دۆخ و لایەنێکی تر، بەو هۆکارانەش تادێت  زیاتر دەکەونە ژێر هێڵی زەبوونی و کەساسیەوە.

 

 

*ڕوناکبیری\   بەکارهاتووە  بە گشتی بۆ   نوسەران ، رۆشەنبیران، هونەرمەندان ، رۆژنامەنوسان.

  سەرچاوە  \فەرهەنگی کوردستان

* زەبوون: بێهیز بوون ، پوکان، ناتوانی

 * زەباندن: فریودان

* زارچاو : قینەو ڕق

 

 

 

تایبه‌ت به‌ كولتور مه‌گه‌زین – بیروڕاكانی بابه‌ت و ڕێنوس خاڵبه‌ندی تایبه‌ته‌ به‌نوسه‌ر خۆی. كولتور مه‌گه‌زین. ته‌نها دانانی لینكی بابه‌ت ڕێگه‌پێدراوه‌. هه‌موو په‌ره‌گرافێك و پۆستكردنێك بێ دانانی لینك و ناوی نوسه‌ر و گۆڤاره‌كه‌ دژی یاسای كۆپی ڕایته‌ و لێپێچینه‌وه‌ی یاسایی له‌ دوایه‌. ‌
هاوپۆلی بابه‌ت
error: Content is protected !!