چەمکی (سفر هونەر): هونەر وەک ڕێگا، پڕۆسە و بوونی مرۆڤ
قادر میرخان
پێشەکی
لە هونەری هاوچەرخدا، چەمکی هونەر سنووری بەرهەمی ئەستێتیکی تێپەڕاندووه و بووەتە پڕۆسەیەکی فکری، کۆمەڵایەتی و بونیادی. لە ناو ئەم گۆڕانکارییەدا، ئەوەی (سفر هونەر) (Art as Journey / Process-based Art) وەک چەمکێکی فەلسەفی دەرکەوتووە کە هونەر تەنها وێنە، پەیکەر یان شتێکی تەواوکراو نابینێت، بەڵکو وەک ڕێگا، گەڕان، تاقیکردنەوە و بوونی مرۆڤی تێدا دەبینێت.
١- هونەر لە ڕێگا، نە لە ئەنجام
لە هونەری کلاسیک و زۆربەی مۆدێرن، گرنگی زۆر بە ئەنجامی کۆتایی دراوە: وەک تابلۆ، پەیکەر، یا کارێکی تەواو. بەڵام سفر هونەر ئەم بیرۆکەیە ڕەت دەکاتەوە و دەڵێت واتای هونەر لە ڕێگای دروستبوونی دایە، نە بە تەنها لە شتێکدا کە لە کۆتاییدا دەبێتە دەرئەنجام.
ئەم بیرۆکەیە نزیکە لە فەلسەفەی بوون و گۆڕان لای هێراکلیتوس، کە بوون بە شتێکی جوڵاو و بەردەوام دەبینێت (فەلسەفەی پرۆسە).
٢- سفر هونەر و فەلسەفەی بوون
لە ڕوانگەی فەلسەفییەوە، سفر هونەر نزیکە لە بیرکردنەوەی هایدێگەر دەربارەی -بوون لە- ڕێگادا، لێرەدا هونەرمەند خاوەنی واتا نییە.
- واتا لە ڕێگای گەڕان و تاقیکردنەوەدا دروست دەبێت
- دووبارەکردنەوەی هەڵە و ناتەواوی بەشێکن لە هونەر
بەم شێوەیە، سفر هونەر ناتەواوی و نادیاری وەک بەهای فەلسەفی پەسەند دەکات.
٣- بینەر وەک هاوسفر
یەکێک لە گرنگترین تایبەتمەندیەکانی هونەر سفر ئەوەیە کە بینەر:
- تماشاکەرێکی بێلایەن نییە
- بەشدارە لە پڕۆسە
- هاوسفرە لە گەڕان و بیرکردنەوە
ئەم بیرۆکەیە پەیوەندی هەیە بە تیۆری ئەستێتیکی ئەزموون لای (جۆن دێوی) هونەر وەک ئەزموونێکی زیندوو دەبینێت، نە وەک شتێکی مردوو لە دیوارێکدا.
٤- سفر هونەر، یادە و تراوما
لە زۆربەی پڕۆژەکانی سفر هونەر، بەتایبەتی لە ناو کۆمەڵگەکانی بریندار (وەک کوردستان)، هونەر بووە:
- ڕێگای گەڕانەوە بۆ یادەکان
- ئامرازێکی چارەسەری بۆ تراوما
- پرسیارکردن لە مێژووی فەرمی و خامۆشکراو
ئەمە وای کردووە سفر هونەر ببێتە شێوەیەک لە فەلسەفەی یاد و سیاسەتی بیرکردنەوە.
٥- دژایەتی بە کاڵاکردن
سفر هونەر زۆرجار دژ بە کاڵاکردنی هونەرە، چونکە:
- پڕۆسە ناتوانرێت بە ئاسانی بفرۆشرێت
- ئەزموون ناتوانرێت ببێتە شت
- واتا لە کات و شوێندایە، نە لە بازاڕ
بەم شێوەیە، سفر هونەر پرسیارێکی ڕەخنەیی ئاراستەی سیستەمی سرمایەداری هونەر دەکات.
کۆتایی
سفر هونەر هونەرێک نییە بە تەنها بۆ بینین، بەڵکو هونەرێکە بۆ ژین و لەگەڵیدا دەڕوات و دەوەستێت و دووبارە دەستپێدەکاتەوە لە جیهانێکدا کە زۆر شت دەبێت تەواو بکرێت، سفر هونەر بە تێکۆشانی فەلسەفی دەڵێت کە لەڕێگادایە نە لە گەیشتن.
سەرچاوە و ڕەفرەنس (References)
- Benjamin, W. (1936). The Work of Art in the Age of Mechanical Reproduction.
- Dewey, J. (1934). Art as Experience. New York: Perigee Books.
- Heidegger, M. (1962). Being and Time. Trans. John Macquarrie & Edward Robinson. Oxford: Blackwell.
- Ricoeur, P. (2004). Memory, History, Forgetting. Chicago: University of Chicago Press.
- Whitehead, A. N. (1929). Process and Reality. New York: Free Press.
- Bourriaud, N. (1998). Relational Aesthetics. Dijon: Les presses du réel.
- Bishop, C. (2012). Artificial Hells: Participatory Art and the Politics of Spectatorship. London: Verso.
